اتحاد روسیه و چین با ایران در حال ورود به مرحلهای از شکاف و تردید است؛ آیا تهران در بحران داخلی و انزوای بینالمللی تنها میماند؟
در سالهای گذشته بارها تحلیلگران از «پایان نزدیک جمهوری اسلامی» سخن گفتهاند، اما بهنوشته نشریه The Hill، موج جدید سرکوب و اعتراضات در ایران شرایط را متفاوت کرده است. گزارشها از کشته شدن بین ۱۰ تا ۲۰ هزار نفر و بازداشت بیش از ۱۰ هزار نفر در جریان اعتراضات اخیر حکایت دارد؛ خشونتی که نشان میدهد رژیم روحانیون در تهران وارد مرحلهای بحرانی شده است.
نویسنده مقاله معتقد است که «دیکتاتوری مذهبی ایران تاریخ انقضا دارد» و این تاریخ اکنون بسیار نزدیک شده است. یکی از پرسشهای کلیدی این است که آیا روسیه و چین همچنان آمادهاند برای حفظ تهران هزینه بدهند یا نه و اتحاد روسیه و چین با ایران ادامه خواهد یافت یا خیر؟
بحران داخلی و نزدیک شدن زمان انتقال قدرت
حکومت جمهوری اسلامی در شرایطی با بحران مواجه است که علی خامنهای، رهبر رژیم، در آستانه ۸۷ سالگی قرار دارد و موضوع جانشینی او از مدتها پیش آغاز شده است. رقابت شدید میان فرماندهان سپاه، روحانیون و تکنوکراتهای وفادار به حکومت، شکافهای درونی قدرت را عمیقتر کرده است.
همزمان اعتراضات گستردهای که از ماه دسامبر آغاز شد، ریشه در فروپاشی اقتصادی دارد:
تورم افسارگسیخته، سقوط ارزش ریال (هر دلار بیش از یک میلیون ریال) و افزایش شدید هزینههای زندگی، بازاریان و اقشار مختلف را به خیابانها کشاند.
بهرغم سرکوب خونین، اعتراضات همچنان ادامه دارد و نارضایتی در سراسر کشور و در میان نسلهای مختلف گسترش یافته است. بهنوشته The Hill، مردم ایران دیگر امیدی به اصلاح ندارند و خواهان پایان حکومت ملایان هستند.
ترک برداشتن اتحاد تهران با مسکو و پکن
سالها روسیه و چین در کنار ایران قرار داشتند تا نفوذ آمریکا و غرب را در خاورمیانه مهار کنند. اما اکنون نشانههایی از تغییر محاسبات دیده میشود.
در رزمایش دریایی اخیر بریکس با عنوان «اراده برای صلح ۲۰۲۶» در سواحل آفریقای جنوبی، هر سه کشور حضور داشتند اما ایران از این تمرین عقب نشست؛ اقدامی که گفته میشود با توصیه قدرتهای بزرگ همراه بوده است.
چین نیز در ماههای اخیر رفتار محتاطانهتری نشان داده است:
-
در ماجرای ارسال قطعات تسلیحاتی به ایران، پکن واکنش جدی نشان نداد
-
حتی از ادعای امارات بر سه جزیره خلیج فارس حمایت کرد و خشم تهران را برانگیخت
-
در اعتراضات ایران تنها به ابراز «امید برای ثبات» بسنده کرد
-
هیچ حمایتی در حوزه پدافند هوایی یا مهار اسرائیل ارائه نداد
نویسنده مقاله نتیجه میگیرد که چین بهدنبال معاملهای بزرگتر با آمریکا است و حاضر نیست برای رژیمی رو به سقوط، هزینه سنگین بدهد.
روسیه: متحدی مصرفشدنی برای تهران
روسیه نیز اگرچه از پهپادها و موشکهای ایرانی در جنگ اوکراین استفاده کرده، اما تهران را متحدی دائمی نمیبیند. ذخایر موشکی ایران محدود است و برنامه موشکی نیز وابسته به قطعات چینی است که اکنون زیر فشار آمریکا قرار دارد.
مسکو در جریان اعتراضات اخیر تقریباً سکوت کرد و حتی مقامات روس تنها به عباراتی کلی درباره «دخالت خارجی» بسنده کردند؛ تغییری آشکار نسبت به گذشته که روسیه سریعتر از تهران دفاع میکرد.
جمعبندی مقاله The Hill
نویسنده مقاله تأکید میکند که حتی اگر آمریکا مستقیماً به ایران حمله نکند، راههای دیگری برای تسریع سقوط این حکومت وجود دارد و چین و روسیه «قطعات کلیدی این پازل» هستند.
تحلیل کارشناسی
واقعیت این است که جمهوری اسلامی امروز در ضعیفترین موقعیت چند دهه اخیر قرار دارد:
-
بحران اقتصادی و سقوط مشروعیت داخلی
-
استمرار اعتراضات و پایان توهم اصلاح
-
شکاف در ساختار قدرت و مسئله جانشینی خامنهای
-
ترک برداشتن اتحاد خارجی با روسیه و چین
رژیم ایران سالها با تکیه بر «محور شرق» تلاش کرد در برابر فشار غرب مقاومت کند، اما اکنون حتی مسکو و پکن نیز حاضر نیستند روی یک حکومت در حال فروپاشی سرمایهگذاری بلندمدت کنند.
در چنین شرایطی، دیپلماسی یا عقبنشینیهای احتمالی تهران نه از موضع قدرت، بلکه از سر ضعف و اضطرار است. آینده دیکتاتوری مذهی در ایران بیش از هر چیز به استمرار مبارزه مردم و تحولات داخلی وابسته است.
برنده نهایی، مردم ایران هستند که خواهان پایان این نظام و رسیدن به آزادی و دموکراسی هستند و این را در قیام دیماه ۱۴۰۴ بخوبی نشان دادند.
عباس تبریزی
بیشتر بخوانید:
دیپلماسی هستهای ایران و آمریکا و راههای قابل تصور
- سایت کالج آزادی در شبکههای اجتماعی:اینستاگرام / تلگرام / یوتیوب
لطفا نظراتتان را در کامنت با ما به اشتراک بگذارید.
