مقدمه
اجلاس شورای امنیت درباره وضعیت ایران در ۲۵ دیماه ۱۴۰۴ (۱۵ ژانویه ۲۰۲۶) در نیویورک برگزار شد. این نشست اضطراری با هدف بررسی اعتراضات سراسری و سرکوب خونین معترضان در ایران تشکیل شد. درخواست رسمی برگزاری جلسه از سوی ایالات متحده مطرح شد و محور اصلی آن، پیامدهای نقض حقوق بشر، افزایش سرکوب، و خطر گسترش بحران داخلی به منطقه و فراتر از آن بود.
تحولات داخلی ایران که از اواخر دسامبر ۲۰۲۵ آغاز شد، با اعتراضات گستردهای همراه بوده؛ اعتراضاتی که ریشه در بحران اقتصادی، سقوط ارزش پول، و مطالبات حقوق اجتماعی و سیاسی دارد. مقامات بینالمللی در این جلسه با استناد به گزارشهای متعدد از افزایش شمار کشتهشدگان و بازداشتها، وضعیت در ایران را «بسیار نگرانکننده» توصیف کردند.
اعتراضات ایران بهعنوان «موضوع امنیت جهانی»
جلسه شورای امنیت با بیانیههای رسمی آغاز شد؛ جایی که دستیار دبیرکل سازمان ملل، مارثا پوبی، وضعیت ایران را «سیالی و بهشدت نگرانکننده» توصیف کرد و از ادامه اعتراضات با وجود سرکوب مستقیم یاد کرد. او همچنین خواستار تحقیق مستقل درباره قتلها و بازداشتها شد و تأکید کرد که مسئولان نقض حقوق بشر باید در چارچوب هنجارهای بینالمللی پاسخگو باشند.
در این جلسه همچنین از سوی سازمان ملل خواسته شد که هرگونه اعدام مرتبط با اعتراضات متوقف شود و همهکشتهها باید «بهصورت مستقل، شفاف و سریع» بررسی شوند.
این مواضع نشان میدهد که جامعه جهانی اعتراضات ایران را صرفاً موضوعی داخلی نمیبیند؛ بلکه آن را چالشی برای معیارهای جهانی حقوق بشر و امنیت بینالملل قلمداد میکند.
موضعگیریهای مطرحشده از سوی کشورهای عضو
جلسه شورای امنیت با بیانیههای متفاوت و گاه متضاد همراه بود:
ایالات متحده
نماینده ایالات متحده تأکید کرد که اعتراضات سراسری ایران و سرکوب گسترده، نقض فاحش حقوق بشر است و گفت واشینگتن در کنار مردم ایران ایستاده است. وی هشدار داد که اگر وضع به همین منوال ادامه یابد، پیامدهای جهانی و منطقهایِ آن بهشدت خطرناک خواهد بود.Reuters
این موضع، همچنین نشان داد که آمریکا تمایل دارد اعتراضات را نهفقط بهعنوان یک بحران داخلی ایران، بلکه بهعنوان مسئلهای با پیامدهای بینالمللی مطرح کند و جامعه جهانی را به واکنش جدیتر فرا بخواند.
کشورهای اروپایی و متحدان
کشورهای اروپایی، از جمله فرانسه، بریتانیا، و کشورهای عضو اتحادیه اروپا، وضعیت ایران را «نقض آشکار حقوق بشر» توصیف کردند و خواستار پایان خشونت و آزادی بازداشتشدگان شدند. برخی کشورها حتی در این نشست موضع خود را بهصورت رسمی اعلام کردند که سرکوب ایران پیامدهای منفی بر امنیت منطقه دارد. AP News
این سخنان نمایانگر حمایت قوی بخش بزرگی از جامعه جهانی از حق آزادی بیان و تجمع مسالمتآمیز مردم ایران است.euronews
و برای اولین بار چند چهره ایرانی بعنوان شاهد در همین جلسه مشاهدات عینی خودشان از سرکوبهای حکومت جمهوری اسلامی را علیه کشتار مردم و سرکوب تظاهرات بیان کردند.
روسیه و چین
برخلاف کشورهای غربی، روسیه و چین در این جلسه مواضعی متفاوت اتخاذ کردند و هرگونه دخالت خارجی را محکوم کردند. آنها ضمن تأکید بر «حاکمیت ملی» ایران، هشدار دادند که مسئله تهران باید از طریق گفتوگوی سیاسی و دیپلماتیک حل شود.
این تفاوت موضع، بار دیگر نشان داد که مناقشات بینالمللی در مورد ایران نهفقط حقوق بشری که ژئوپولتیکی نیز است.
واکنش حکومت جمهوری اسلامی
در مقابل، نماینده ایران در این جلسه تمامی اتهامات را رد کرد و ادعا کرد که نشست بهدنبال تضعیف حاکمیت ملی ایران است. او با تأکید بر دخالتهای خارجی و «تحریف واقعیت»، هرگونه فشار بینالمللی را محکوم کرد و هشدار داد که اگر هرگونه اقدام تحریمی یا نظامی علیه ایران اتخاذ شود، پاسخ «قاطع و متناسب» دریافت خواهد شد.
این واکنش نشان میدهد که تهران همچنان رویکردی دفاعی و تقابلی در برابر انتقادات حقوق بشری اتخاذ میکند و پاسخگویی به جامعه بینالمللی را نمیپذیرد.
هیچ قطعنامهای تصویب نشد؛ پیامدهای جلسه چیست؟
برخلاف انتظارات، جلسه شورای امنیت به قطعنامه مشترک نرسید و این موضوع باعث شد که ۳۰ سازمان غیردولتی از شورای حقوق بشر بخواهند جلسهای اختصاصیتر و جدیتر درباره نقض حقوق بشر در ایران برگزار شود.
این نتیجه نشان میدهد که:
-
شورای امنیت در مورد اعمال فشار جهانی بر ایران هنوز اجماع کامل ندارد
-
اختلافات ژئوپلیتیکی مانع از صدور قطعنامهای قاطع شده است
-
اما اعتراضات و سرکوب در ایران به یک پروندهی جهانی حقوق بشری بدل شده است.تحلیل نهایی:
جلسه شورای امنیت درباره اعتراضات ایران، از منظر حقوق بشر و سیاست بینالملل واجد پیامهای مهمی بود:
-
مخالفت کشورها با نقض گسترده حقوق بشر در ایران، در کنار هم قرار گرفت.
-
کشورهای مختلف با رویکردهای متفاوت، تضاد دیدگاهها درباره ابزارهای فشار بینالمللی را نشان دادند.
-
حضور جامعه مدنی ایران در جلسه، اعتراضات را فراتر از گزارشها و آمار کرد و به صدای واقعی مردم جان بخشید.
-
عدم تصویب قطعنامه قاطع نشان داد که منافع ژئوپلیتیکی همچنان مانع از یک پاسخ بینالمللی هماهنگ است.
در نهایت میتوان گفت که نشست شورای امنیت، اگرچه بینتیجه از لحاظ قانونی بود، اما از لحاظ اهمیت حقوق بشری و سیاسی ثابت کرد که اعتراضات مردم ایران اکنون در مقرهای جهانی نیز بهعنوان موضوعی جدی و قابل پیگیری مطرح است.
عباس تبریزی
بیشتر بخوانید:
اعتراضات سراسری ایران ۱۴۰۴، جمهوری اسلامی و فرجام آن
- سایت کالج آزادی در شبکههای اجتماعی:اینستاگرام / تلگرام / یوتیوب
لطفا نظراتتان را در کامنت با ما به اشتراک بگذارید
