اعتراضات سراسری در ایران ۲۰۲۵ ، نشانهای دیگر از بحرانهای رو به افزایش حکومت جمهوری اسلامی است که تا تغییر این رژیم، مسلما این اعتراضات و قیامها افزایش خواهند یافت.
اعتراضات سراسری در دامه قیامهای سال ۹۶، ۹۸ و ۱۴۰۱ ادامه و گسترش یافت و همیشه هم از مسائل اقتصادی که تضاد روزمره مردم میباشد شروع شده تا به چالشها و اعتراضات و قیامهای سیاسی گسترش مییابد و این نشاندهنده وضعیت وخیم اقتصادی مردم ایران میباشد.
اعتراضات سراسری در ایران ۲۰۲۵، از فریاد اقتصادی تا چالش سیاسی
در اواخر دسامبر ۲۰۲۵ موجی نو از اعتراضات مردمی در ایران آغاز شد که در عرض چند روز به تجمعاتی گسترده در چندین شهر بزرگ و کوچک تبدیل شد. این اعتراضات ریشه در بحران اقتصادی عمیق، سقوط ارزش پول ملی، تورم افسارگسیخته و معیشت دشوار اقشار مختلف جامعه دارد، اما بهسرعت به مطالبات سیاسی نیز ارتقا یافت.
اعتراضات از سوی گروههای سنتی اقتصادی مثل بازاریان آغاز شد و در ادامه به دانشجویان، کارگران و شهروندان عادی گسترش یافت، بهطوری که شعارها از مطالبات اقتصادی فراتر رفته و به چالش با ساختار حاکمیت رسید.(واشینگتن پست ۳۱ دسامبر)
علت اصلی اعتراضات – سقوط اقتصاد و زندگی سخت
بحران اقتصادی بیسابقه
رایجترین محرک اعتراضات اخیر، سقوط بیسابقه ارزش ریال، تورم بالا و افزایش شدید هزینههای زندگی بوده است. ارزش ریال ایران در چند هفته پیش از شروع اعتراضات به حدود ۱.۴ تا ۱.۴۴ میلیون ریال بهازای هر دلار آمریکا سقوط کرد، رقمی که بسیاری از اقتصاددانان و تحلیلگران آن را نشانه بحران عمیق اقتصادی میدانند. (واشینگتن پست همان منبع)
این سقوط ارزش پول ملی باعث افزایش قیمتهای وارداتی، افت شدید قدرت خرید خانوادهها، افزایش بیکاری و تضعیف درآمد طبقات متوسط و پایین شده است. برخلاف گذشته که اعتراضات در ایران معمولاً حول محور موضوعات خاص یا یک رویداد متمرکز میشد، در این دوره اقتصاد به نقطه تمرکز اعتراضات تبدیل شده است. (فاین نشنال تایمز)
اعتراضات سراسری در ایران ۲۰۲۵، گسترش اعتراضات – از تهران تا همه استانها
اعتراضات بهسرعت از تهران، پایتخت، به شهرهای مختلف سراسر کشور گسترش یافت. گزارشهای رسانههای بینالمللی نشان میدهد که تجمعاتی با حضور معترضان در:
- تهران – مرکز اعتراضات با حضور شدید بازاریان، دانشجویان و گروههای اجتماعی
- اصفهان
- مشهد
- شیراز
- یزد
- همدان
- همدان
- قم
- تبریز
- یزد
- اهواز
- قشم
- و حتی جزیره قشم گزارش شده است. (روزنامه گاردین)
- محرک شروع اعتراضات، بسته شدن مغازهها در بازار تهران و خیابانهای مهم اقتصادی بود، جایی که صاحبان کسبوکارها با دیدهبان خالی از مشتری، سقوط ارزش پول و فشار اقتصادی شدید روبهرو شدند. این حرکت بود که اعتراضات را به تجمعاتی خیابانی تبدیل کرد.(خبرگزاری رویترز)
شعارها و مطالبات – اقتصادی تا سیاسی
در روزهای اولیه، شعارها حول محور مطالبات اقتصادی مثل:
- «زندگی، نان، آزادی!»
- «اقتصاد ما نابود شد!»
- «ریال را احیا کنید!»
بودند اما خیلی زود بخشهای دیگر جامعه نیز وارد عرصه شدند و شعارها به مطالبات سیاسی تبدیل شد، مانند:
- «مرگ بر دیکتاتور!»
- «آزادی، عدالت، ایران!»
- و در برخی ویدیوها گزارش شده که شعارهایی علیه رهبران سیاسی نظام هم سر داده شدهاند.
- این الگو مشابه اعتراضات سیاسی-اجتماعی گذشته است که اعتراضات با موضوعات خاص (مثلاً اقتصادی یا اجتماعی) آغاز شده و سپس به پرسش جدی از بنیانهای سیاسی حاکمیت منجر شدهاند.
تعداد کشتهها و سرکوب – آمارهای تاکنون گزارششده
تا همین لحظه، آمار دقیق و رسمی از تعداد کشتهشدگان اعتراضات اخیر منتشر نشده است. با این حال، گزارشهای مستقل و حقوق بشری که در رسانههای معتبر پوشش داده شدهاند نشان میدهند که:
در اعتراضات اخیر چندین نفر کشتهشدهاند اما آمار دقیق آنها هنوز در حال شکلگیری است و رسانههای مستقل منتظر تأیید نهایی هستند. (خبرگزاری رویترز)
در اعتراضات گذشته (مثل اعتراضات مهسا امینی در سال ۲۰۲۲)، آمارهای حقوق بشری حاکی از بیش از 185 کشته در سراسر کشور بودند و مواردی چون قتل نیکا شاکرمی (۱۷ ساله) و فرجاد درویشی از شناختهشدگان این دورهاند.
این نمونهها نشان میدهد که واکنش امنیتی گسترده در اعتراضات بزرگ ممکن است منجر به تلفات جدی شود، اما در مورد اعتراضات دسامبر ۲۰۲۵ هنوز آمار رسمی و قطعی منتشر نشده است.
چرایی سکوت نسبی خامنهای و حکومت ایران
یکی از سوالات کلیدی تحلیلگران این است:
چرا آیتالله خامنهای (رهبر جمهوری اسلامی) تا این لحظه واکنش رسمی یا سرکوب شدید مشابه گذشته نسبت به اعتراضات نشان نداده است؟
چند عامل احتمالی مطرح میشود:
تمرکز بر بحران اقتصادی
بحران اقتصادی کنونی بهگونهای است که نمیتوان آن را با سرکوب ساده مدیریت کرد. جامعه بیش از پیش نگران معیشت خود است، نه فقط پرسشهای سیاسی.
تجربه اعتراضات گذشته
در اعتراضات قبلی (مثل ۲۰۲۲ و ۲۰۱۹)، سرکوب شدید نتوانست اعتراضات را متوقف کند، بلکه آنها را شعلهورتر کرد و فشار بینالمللی را افزایش داد. این تجربه شاید حکومت را نسبت به سرکوب خونین محتاطتر کرده است.
تلاش برای گفتوگو و مدیریت بحران
مشخص است که حکومت سعی کرده مسیر رویکرد «تعامل»، بهجای سرکوبِ بیرویه را انتخاب کند. انتصاب رئیس جدید بانک مرکزی در مرکز تلاشها برای کنترل اقتصاد و گفتگو با شهروندان دیده میشود.(فاین نشنال تایمز)
گزارش سخنان فاطمه مهاجرانی (سخنگوی دولت)
در واکنش رسمی به اعتراضات، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت ایران، در یک نشست خبری اعلام کرد:
- حکومت «اعتراضات اخیر را جدی میگیرد» و **به مطالبات مشروع شهروندان گوش میدهد».
- مردم حق دارند خواستههای خود را بیان کنند، اما هشدار داده شد که حکومت اجازه سوءاستفاده «عوامل بیگانه یا فرصتطلبان» را نخواهد داد.
- دولت متعهد شده برای تسریع در اصلاحات اقتصادی و حل مشکلات معیشتی تلاش کند.
این نوع موضعگیری نشان میدهد که دولت ایران بهجای سرکوب نظامی مستقیم، تلاش میکند تا حدی به مطالبات اقتصادی پاسخ دهد، در حالی که در عین حال از هرگونه «بینظمی سیاسی» که حکومت را به خطر بیندازد، هشدار داده است.
اعتراضات سراسری در ایران ۲۰۲۵ و واکنش جامعه جهانی و رسانهها
رسانههای بینالمللی مانند رویترز، گاردین و AP اعتراضات را پوشش دادهاند و آنها را مرتبط با بحران اقتصادی و نارضایتی عمومی از وضعیت معیشتی و سیاستهای داخلی میدانند. (خبرگزاری رویترز)
واکنشها به این اعتراضات تاکنون شامل:
- پوشش خبری مستقیم و بیپرده
- درخواست برای گفتوگوی مسالمتآمیز
- تحلیل این موضوع که اعتراضات میتواند به چالشهای عمیقتر سیاسی تبدیل شود
اعتراضات سراسری و فرجام آن: ایران در تقاطع بحران اقتصادی و خواست تغییر
اعتراضات کنونی در ایران اگرچه از خواستههای اقتصادی آغاز شدهاند، اما بهسرعت به مطالبات اجتماعی و سیاسی وسیعتر تبدیل شدهاند. مهمترین ویژگی این دوره، گستردگی جغرافیایی اعتراضات و ورود بخشهای مختلف جامعه به اعتراضات است که از تهران تا شهرهای دیگر کشیده شدهاند.
واکنش حکومت نیز نشان میدهد که رهبران سیاسی ایران در تلاشاند ترکیبی از گفتوگو و مدیریت بحران اقتصادی را در پیش بگیرند، تا از تکرار سرکوبهای خشن گذشته جلوگیری کنند.
تا زمان نگارش این مقاله، آمار دقیق کشتهها هنوز مشخص نیست ولی منابع رسمی و مستقل نشان میدهند که اعتراضات جدی و گسترده بودهاند و واکنشها نیز ادامه دارد.
عباس تبریزی
بیشتر بخوانید:
توافق عراقچی و گروسی در سایه تشدید بحران درونی رژیم
- سایت کالج آزادی در شبکههای اجتماعی:اینستاگرام / تلگرام / یوتیوب
لطفا نظراتتان را در کامنت با ما به اشتراک بگذارید.
