تغییر حکومت در ایران، چشم‌انداز حاکمیت و ثبات در خاورمیانه

دهه‌هاست که مردم لبنان مشتاق بازگرداندن حاکمیت ملی واقعی و صلح پایدار هستند؛ حقوق بنیادینی که به دلیل پیچیدگی‌های منطقه‌ای دور از دسترس باقی مانده‌اند. از آوریل ۲۰۲۶، لبنان در یک مقطع حساس قرار گرفته است و در حالی که پس‌لرزه‌های درگیری‌های شدید را پشت سر می‌گذارد، در جستجوی راهی برای اعمال مجدد اقتدار دولت است.

چالش حاکمیت لبنان در سایه تغییر حکومت در ایران

مانع اصلی بر سر راه ثبات لبنان، مدت‌هاست که نفوذ سیستماتیک حکومت ایران بوده است که از

به عنوان نیابتی برای اعمال قدرت در سراسر شام استفاده کرده است. این وضعیت همواره توانایی دولت لبنان برای اعمال کنترل بر قلمرو خود را تضعیف کرده است.
با این حال، تحولات اخیر از جمله تضعیف قابل توجه توانمندی‌های شبه‌نظامی حزب‌الله توسط نیروهای اسرائیلی و افزایش جسارت جناح‌های استقلال‌طلب در بیروت وزنه‌ای بالقوه برای بازپس‌گیری کنترل حاکمیتی ایجاد کرده است.

دولت فعلی لبنان، با فاصله گرفتن از سایه ارعاب رژیم ایران، مذاکرات سطح بالایی را با اسرائیل آغاز کرده است. این تلاش‌ها از دیدگاه بسیاری در لبنان نه به عنوان امتیاز، بلکه به عنوان به رسمیت شناختن مسئولیت اصلی دولت تلقی می‌شود: تضمین امنیت و رفاه شهروندان و در عین حال حفظ انحصار مشروع اعمال زور؛ هدفی که حضور بازیگران غیردولتیِ نماینده منافع خارجی مانند حزب‌الله، به‌طور سیستماتیک مانع از تحقق آن شده است.

مذاکرات امریکا و ایران درباره پایان دادن به درگیری‌ها در جنگ ۱۴۰۵ ایران

بیشتر بخوانید

حکومت ایران و بی‌ثباتی منطقه‌ای

چشم‌انداز صلح پایدار در خاورمیانه به شکلی جدایی‌ناپذیر با مسیر پیشِ روی حکومت ایران گره خورده است. ناظران استدلال می‌کنند تا زمانی که ساختار حکومتی کنونی در قدرت باقی است، ثبات در منطقه دست‌نیافتنی خواهد بود، چرا که این ساختار بر دو پایه صدور بنیادگرایی و سرکوب داخلی بنا شده است. این رویکرد اغلب به عنوان تجلی یک شیوه «قرون‌وسطایی» از حکمرانی توصیف می‌شود که هژمونی ایدئولوژیک را بر امنیت کشورهای همسایه اولویت می‌دهد.

دکترین استراتژیک علی خامنه‌ای، رهبر سابق حکومت، با عنوان «محور مقاومت» تعریف می‌شد. این سیاست صراحتاً با هدف گسترش قدرت حکومت ملاها به لبنان، سوریه، عراق و یمن برای ایجاد عمق استراتژیک و «بستن خطوط مقدم» دور از تهران طراحی شده بود. این رویکرد ناشی از ترس شدید از آسیب‌پذیری داخلی بود؛ حکومت با صدور درگیری و جنگ به خارج، به دنبال آن بود که با ایجاد بحران‌های منطقه‌ای و منحرف کردن اذهان از نارضایتی‌های داخلی، خود را از خطر سرنگونی مصون نگه دارد.

مسیر شکننده صلح در خاورمیانه

از اواخر آوریل ۲۰۲۶، پس از دوره‌ای از جنگ شدید و آتش‌بس موقت متعاقب آن، منطقه با لحظه‌ای سرنوشت‌ساز روبروست. چشم‌انداز دیپلماتیک فعلی، یک «راه رفتن بر روی طناب» مخاطره‌آمیز برای حکومت ایران است. این حکومت اکنون با دو انتخاب ناپایدار مواجه است:
• آزادی‌سازی سیاسی: اگر حکومت به مطالبات داخلی برای آزادی‌های بیشتر تن دهد، ساختار نهادی آن که بر پایه کنترل واکنشی است، می‌تواند به سرعت توسط مخالفت‌های عمومی و فشارهای انتخاباتی در هم شکسته شود.
• تداوم سرکوب: در مقابل، اتکای تشدید شده به سرکوب‌های داخلی و اعدام‌های حکومتی، بازتاب‌دهنده ترس عمیق حکومت از یک اپوزیسیون داخلی سازمان‌یافته و جسور را حکایت می‌کند.

گزارش‌های اخیر نشان می‌دهند که علی‌رغم توقف درگیری‌های فعال با کشورهای خارجی، حکومت همچنان برای حفظ نظم به تاکتیک‌های سرکوب داخلی متکی است. در چنین بستری، گروه‌های مخالف مختلف، از جمله سازمان مجاهدین خلق ایران، خود را به عنوان جایگزین اصلی مطرح کرده و استدلال می‌کنند که گذار بنیادی در نظم سیاسی ایران، پیش‌شرط آرامش منطقه‌ای است و بهمین دلیل شعار صلح و آزادی را سرلوحه کار خود قرار داده‌اند.

نتیجه‌گیری

آینده منطقه و پیامدهای تغییر حکومت در ایران

مبارزه لبنان برای بازپس‌گیری حاکمیت خود، نشانه‌ای از بی‌ثباتی گسترده‌تری است که خاورمیانه را تحت تأثیر قرار داده است. اینکه آیا دولت لبنان می‌تواند با موفقیت بازیگران غیردولتی مانند حزب‌الله را خلع سلاح کرده و مرزهای خود را ایمن کند، تنها به عزم داخلی لبنان بستگی ندارد، بلکه به تغییر موازنه قدرت در کل منطقه نیز وابسته است.
با تکامل چشم‌انداز ژئوپلیتیک، آزمون نهایی برای منطقه، حل چالش‌های ساختاری ناشی از استراتژی منطقه‌ای حکومت ایران به میزانی است که کشورهای مستقل و دارای حاکمیت می‌توانند کنترل آینده خود را دوباره به دست بگیرند و اینکار نیازمند تغییر در ایران با برسمیت شناختن اپوزسیون اصلی، یعنی مجاهدین خلق بعنوان تنها راه برون رفت از بن‌بست فعلی است که رژیم ایران در منطقه ایجاد کرده است.

عباس تبریزی