شب یلدا، یا شب چله:
ریشهها و سنتهای جاودان
شب یلدا یکی از کهنترین جشنهای ایرانیان است. این جشن ریشه در دوران باستان دارد. آیین زرتشتی آن را برجسته کرده است. ایرانیان آن را نماد پیروزی نور بر تاریکی میدانند. خیر بر شر غلبه میکند. این جشن بیش از ۷۰۰۰ سال قدمت دارد. شب یلدا طولانیترین شب سال است. تاریکی به اوج میرسد. اما پس از آن، روزها طولانیتر میشوند. نور خورشید بازمیگردد. جشن در آخرین شب پاییز برگزار میشود. این شب ۳۰ آذر یا ۲۱ دسامبر است. تا طلوع آفتاب ادامه دارد. نام “یلدا” از ریشه سریانی میآید. معنای آن “تولد” یا “زایش” است. به زایش خورشید اشاره دارد. ایرانیان باور داشتند فرشتههای خیر بر اهریمن پیروز میشوند. این سنت از بابلیان به ایرانیان رسید. در آیین میتراییسم ادغام شد.
سنتهای زیبای شب یلدا: از سفره انار و هندوانه تا فال حافظ و قصهگویی
سنتهای شب یلدا: نماد همبستگی و شادی
خانوادهها دور هم جمع میشوند. آنها آتش روشن میکنند. هرچند امروزه کمتر رایج است. میوههای زمستانی را میخورند. انار نماد باروری و زندگی است. هندوانه گرمای تابستان را یادآوری میکند. خربزه هم بخشی از جشن است. آجیل و شیرینیهای محلی روی سفره قرار میگیرد. غذاهای سنتی مانند سبزیپلو با ماهی سرو میشود. کوفته هم محبوب است. یکی از زیباترین رسوم فالگیری با دیوان حافظ است. افراد نیت میکنند. غزلی میخوانند. آینده را پیشبینی میکنند. خواندن شاهنامه فردوسی رایج است. قصهگویی و شعرخوانی هم انجام میشود. در شهرهای مختلف ایران سنتها متفاوت است. در یزد فالگوش و شعرهای محلی وجود دارد. در گیلان فال کدو و آجیل جنگلی میخورند. در سیستان و بلوچستان قصهگویی با میوههای محلی مانند خرما است. این جشن پیوند عمیقی با طبیعت ایجاد میکند. ایرانیان با میوههای قرمز و سبز امید به بهار را زنده نگه میدارند.
شب یلدا در سایه بحران: نگاهی سیاسی-اجتماعی به شرایط کنونی ایران
امروز شب یلدا آینه بحرانهای ایران است. سنتها بر همبستگی تأکید دارند. اما واقعیتها مبارزه برای بقا را نشان میدهند. اقتصاد ایران فروپاشی میکند. تورم رسمی ۴۲.۴ درصد است. رشد تولید ناخالص داخلی تنها ۰.۶ درصد رسید. ارزش ریال به پایینترین سطح سقوط کرد. بیش از ۴۰ درصد کاهش یافت. بیش از ۸۰ درصد خانوادهها زیر خط فقر زندگی میکنند. حدود ۷ میلیون نفر گرسنگی مطلق میکشند. قیمت سوخت افزایش یافت. کسری بودجه عظیم است. کمبود برق و آب وجود دارد. خاموشیها تا ۸ ساعت طول میکشد. کارخانهها کمتر از ۵۰ درصد ظرفیت کار میکنند. میلیونها نفر بیکار شدند. نرخ بیکاری رسمی ۷.۴ درصد است. در جوانان به ۲۰ درصد میرسد. حداقل دستمزد ماهانه ۸۳ دلار است. اجاره آپارتمان ۴۰۰ تا ۱۸۰۰ دلار هزینه دارد.
بحران سوخ و کسری بودجه عظیم، بار سنگین بر دوش مردم ایران
افزایش قیمت سوخت برای اولین بار از سال ۲۰۱۹، کسری بودجه عظیم، و کمبودهای مداوم برق و آب (با خاموشیهای تا ۸ ساعته) کارخانهها را به کمتر از ۵۰ درصد ظرفیت رسانده و میلیونها نفر را بیکار کرده است. نرخ بیکاری رسمی ۷.۴ درصد است، اما در میان جوانان به ۲۰ درصد میرسد، و حداقل دستمزد ماهانه تنها ۸۳ دلار است – در حالی که اجاره آپارتمان معمولی بین ۴۰۰ تا ۱۸۰۰ دلار هزینه دارد. اعتراضات گسترده از بازار تهران تا پالایشگاههای آبادان، اعتصاب کارگران نفت و بازنشستگان، و حتی بسته شدن ۱۲ هزار نانوایی به دلیل افزایش هزینهها، نشاندهنده خشم عمومی است. تحریمهای بینالمللی، همراه با سوءمدیریت داخلی و فساد، منابع ملی را هدر داده و مردم را به لبه پرتگاه فقر کشانده است.
اعدامها و نقض حقوق بشر: چالشهای کنونی جامعه ایران در شب چله
سرکوب سیاسی به اوج رسید. نقض حقوق بشر افزایش یافت. ایران رکورد اعدامها را شکست. بیش از ۱۵۰۰ نفر اعدام شدند. دو برابر سال قبل است. بالاترین رقم در ۱۵-۲۰ سال اخیر رسید. در اکتبر ۲۴۱ نفر اعدام شد. در نوامبر ۳۳۶ نفر بود. بسیاری زندانیان سیاسی هستند. معترضان هم شامل میشوند. عفو بینالملل گزارش داد. دیدهبان حقوق بشر هم تأیید کرد. سازمان ملل هشدار داد. دولت اعتراضات را سرکوب میکند. نظارت گسترده وجود دارد. فعالان بسیاری دستگیر شدهاند برنده نوبل در زندان آزار میبیند. اقلیتها مانند بهاییان تحت فشار هستند. دو سال و نیم از قیام ۱۴۰۱ گذشته است ولی قوانین هر روز سختتر میشوند.هزاران نفر محکوم شدند. اعدامها قدرت را حفظ میکند. بخشی از “اقتصاد مقاومتی” است. منابع برای سلاحهای هستهای هدر میرود. مردم در فقر غوطهورند. خانوادهها نگران نان شب هستند. آزادی فردا را میخواهند.
امید به صبح سفید: سپیده پس از شب تار
یلدا نوید طولانیتر شدن روزها را میدهد. این شب تار ایران هم پایان میپذیرد. تاریکی عمیق وجود دارد. فقر و سرکوب قلب ملت را میفشارد. اعدامها ادامه دارد. اما صبح سفید در انتظار است. نور آزادی بر استبداد غلبه میکند. اقتصاد شکوفا میشود. مردم بدون ترس جشن میگیرند. دور سفرههای یلدا مینشینند. همبستگی مردم تغییرات میآورد. پایان چرخه فقر و خشونت رخ میدهد. ایران دوباره مهد تمدن میشود. رفاه و عدالت میدرخشد. کاش این یلدا آخرین شب تاریک باشد. صبح فردا امید و زندگی نوین بیاورد.
بیشتر بخوانید:
- سایت کالج آزادی در شبکههای اجتماعی:اینستاگرام / تلگرام / یوتیوب
لطفا نظراتتان را در کامنت با ما به اشتراک بگذارید.
