۱۶ آذر؛ روز دانشجو و انتخاب آزادی
۱۶ آذر، روز دانشجو، یادآور یکی از درخشانترین لحظات تاریخ مبارزات آزادیخواهانه مردم ایران است؛ روزی که سه دانشجو، سه قطره خون نبودند، بلکه سه شمعی بودند که تاریکی پس از کودتای ننگین ۱۳۳۲ را شکافتند و مسیر مقاومت را روشن کردند.
سه شمع تاریخ؛ قندچی، شریعترضوی و بزرگنیا
این سه مبارز دانشجو، پیشتاز اعتراض علیه دیکتاتوری شاه و وابستگی حکومت پهلوی به استعمار بودند. درست در روزی که شاه قصد داشت وابستگی خود را با امضای یک قرارداد دیگر تثبیت کند، آنها با خون خویش مهر باطل بر این وابستگی زدند و چهره واقعی حکومت را آشکار کردند.
مصدق؛ صدای استقلال ایران
برای نخستین بار در تاریخ ایران، دکتر محمد مصدق توانست دولتی ملی، مستقل و بیاتکا به قدرتهای خارجی تشکیل دهد. او صنعت نفت—این سرمایه عظیم ملت—را ملی کرد و از چنگال استعمار انگلیس خارج ساخت. همین اقدام باعث شد چرچیل با اعترافی تلخ بگوید:
«ما از هیتلر و ارتش آریاییاش شکست نخوردیم، اما یک آریایی کچل با یک خودنویس ما را از سرزمینش بیرون کرد.»
این جمله نماد قدرت اراده ملتی است که بخشی از آن در شخصیت مصدق تجلی یافت.
کودتای ۲۸ مرداد؛ جرقهای برای دههها مبارزه
استقلال ایران برای استعمارگران قابل تحمل نبود. سرنگونی مصدق نه فقط بهخاطر نفت، بلکه بهدلیل روحیه استقلالطلبی او بود؛ روحیهای که اگر ادامه مییافت، میتوانست دیکتاتوریهای منطقه را یکی پس از دیگری فرو بریزد.
به همین دلیل با کودتای مشترک دربار پهلوی، آمریکا و انگلیس، دولت ملی ساقط شد و شاه—وابستهتر از همیشه—به سلطنت بازگشت.
۱۶ آذر؛ پاسخ دانشجویان به کودتا
در ۱۶ آذر ۱۳۳۲ و در اعتراض به سفر نیکسون به ایران، سه دانشجو—احمد قندچی، مهدی شریعت رضوی و مصطفی بزرگنیا—علیه وابستگی شاه قیام کردند. پاسخ حکومت به اعتراض آنان، گلوله بود؛ اما خون آنان تنها بخشی از تاریخ را روشن نکرد، بلکه مسیر مبارزه را تا نسلها بعد ادامهدار کرد.
مسیر ادامه دارد؛ از دیکتاتوری شاه تا دیکتاتوری ولایت فقیه
۱۶ آذر تنها یک روز تقویمی نیست؛ بلکه نشانه مسئولیت تاریخی دانشجویان بهعنوان قشر پیشتاز و روشنفکر جامعه است. دانشجویان ایران این رسالت را بارها ثابت کردهاند:
-
در ۱۳ آبان ۱۳۵۷ که دانشگاه تهران با اعتراضات سراسری خود ضربهای بزرگ به رژیم پهلوی وارد کرد؛
-
در دهه ۶۰، زمانی که بسیاری از دانشجویان آزادیخواه و روشنفکر در صفوف مقاومت و مجاهدین اعدام شدند؛
-
در قیام دانشجویی ۱۳۷۸ که خامنهای آن را با شدت سرکوب کرد؛
-
و در قیامهای سراسری ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ که دانشجویان نقشی محوری در آن داشتند.
۱۶ آذر؛ نماد استمرار مبارزه برای آزادی
روز دانشجو، یادگار سه شهید نیست؛ یادگار یک مسیر تاریخی است. مسیری که از ۱۳۳۲ آغاز شد و تا روز تحقق آزادی و برپایی یک جمهوری دموکراتیک ادامه خواهد داشت.
این روز به ما میآموزد که هیچ دیکتاتوری—نه شاه و نه ولایت فقیه—نمیتواند سد راه اراده ملتی شود که برای آزادی برخاسته است.
به امید آن روز
بیشتر بخوانید:
