۲۲ بهمن، سالروز انقلاب ضدسلطنتی ایران در ۱۳۵۷؛ نگاهی به قیام علیه رژیم پهلوی، نقش مجاهدین خلق و چریکهای فدایی، ربودن انقلاب توسط خمینی و ادامه مبارزه برای جمهوری دموکراتیک سکولار
سرکوب سال ۱۳۴۲ و بینتیجه بودن اصلاحات
۲۲ بهمن، سالروز انقلاب ضدسلطنتی یادآور سرکوب سال ۱۳۴۲ و بینتیجه بودن اصلاحات پس از سرکوب سال ۱۳۴۲ توسط شاه است؛ دیگر جایی برای رفرم داخل حکومت شاه و سلطنتی باقی نمانده بود. در نتیجه، در سال ۱۳۴۴ یک قیام عمومی علیه شاه شکل گرفت که آن نیز به شکست انجامید. اما از دل این ناکامی، نسلی از جوانان برخاست که مشاهده کردند مذهب سنتی و آیتاللهها قادر به پاسخگویی به مبارزه با شاه نیست و شاه همه راههای مسالمتآمیز را بسته بود.
ظهور مبارزه مسلحانه و ایدئولوژیهای متفاوت
۲۲ بهمن، سالروز انقلاب ضدسلطنتی با ظهور مبارزه مسلحانه و ایدئولوژیهای رقیب در آن روزگار همراه بود؛ مارکسیسم فضای غالب نیروهای انقلابی و چریکی بود. بنابراین، گروهی از جوانان با ایدئولوژی مارکسیستی به مبارزه مسلحانه روی آوردند. شخصیتهایی مانند بیژن جزنی، امیر پرویز پویان و مسعود احمدیزاده، با توجه به جامعه عمدتاً روستایی ایران، مبارزه از روستا را انتخاب کردند. اولین حرکت آنها، ماجرای سیاهکل در شمال ایران بود که در آن به یک پاسگاه ژاندارمری حمله کردند و گروه خود را «چریکهای فدایی خلق» نامیدند.
همزمان، گروه دیگری از جوانان که از آخوندهای سنتی دلسرد شده بودند اما اسلام واقعی را ضداستبدادی و آزادیبخش میدیدند، ایدئولوژی اسلام انقلابی را پذیرفتند. محمد حنیف نژاد، سعید محسن و علیاصغر بدیعزادگان شروع به آموزشهای نظری، ایدئولوژیک و جامعهشناسی جامعه ایران کردند و سازمان مجاهدین خلق را بنیان گذاشتند. این گروه، با تحلیل وضعیت اقتصادی و اجتماعی ایران و پی بردن به وابستگی شاه به آمریکا و تبدیل بورژوازی داخلی به بورژوازی کمپرادور، مبارزه شهری چریکی را انتخاب کردند. آنها شعار میدادند: «توده مردم دریای چریک و مجاهد است» و معتقد بودند مرز بین حق و باطل، مرز بین خدا و بیخدا نیست بلکه مرز بین استثمارشونده و استثمارکننده است.
سرکوب و شهادت رهبران انقلابی
۲۲ بهمن، سالروز انقلاب ضدسلطنتی شاهد سرکوب و شهادت رهبران انقلابی بود؛ شش سال مبارزه مخفی سازمان مجاهدین، با دستگیری و شکنجه گسترده کادرهای آن در شهریور و آبان ۱۳۵۰ توسط ساواک و تیرباران رهبری سازمان در سال ۱۳۵۱ به اوج رسید. همزمان، رهبران چریکهای فدایی خلق یا در درگیریها به شهادت رسیدند و یا توسط شاه تیرباران شدند.
با افزایش قیمت نفت و رشد طبقه متوسط روشنفکر، جامعه ایران بیشتر با خفقان حاکم آشنا شد. شاه خفقان و دیکتاتوری خود را به حدی رساند که حتی احزاب دستساز خود را منحل و تنها حزب «رستاخیز» را باقی گذاشت و همگان را ملزم به عضویت در آن کرد.
اوجگیری اعتراضات و نقش خمینی
۲۲ بهمن، سالروز انقلاب ضدسلطنتی با اوجگیری اعتراضات و نقش خمینی همراه شد؛ با اوجگیری آگاهی اجتماعی و شناخت دیکتاتوری شاه، اعتراضات از سال ۱۳۵۵ آغاز شد. آمدن کارتر به ریاست جمهوری آمریکا و شعار حقوق بشر او باعث شد شاه و ساواک تا حدی از شدت شکنجهها بکاهند و فضای نسبتا بازتری برای مخالفان ایجاد شود. اما با توجه به کشته و زندانی بودن بیشتر رهبران واقعی انقلاب، خمینی که در عراق بود، فرصت را غنیمت شمرد. او با استفاده از شبکه آخوندها در ایران که شاه کاری با آنها نداشت، رهبری قیامی را که با خون جوانان انقلابی جوشانده شده بود، به دست گرفت.
تظاهرات مردمی افزایش یافت و شاه که دیکتاتوری وابسته به نیروی خارجی بود و توان خلع سلاح نداشت، در نهایت دیگر قادر به سرکوب مردم نبود. خمینی ابتدا به پاریس رفت و با وعدههای دروغین آزادی، اعتماد توده مردم را جلب کرد.
۲۲ بهمن، سالروز انقلاب ضدسلطنتی و فرار شاه و پیروزی انقلاب
فرار شاه و پیروزی انقلاب با فشار مردم و ناکارآمدی حکومت نظامی، شاه ابتدا بختیار را به نخستوزیری منصوب و سپس در ۲۶ دی ۱۳۵۷ از کشور گریخت. خمینی در ۱۲ بهمن همان سال، با هواپیمایی که در اختیار داشت، از پاریس به ایران بازگشت. البته در تابستان همان سال، سران چهار کشور بزرگ غربی در گوادلوپ، به ابتکار برژینسکی، با خمینی به سازش رسیدند تا حکومت دست انقلابیون نیفتد. ماهیت ارتجاعی خمینی هم با همکاری واقعی با انقلابیون همخوانی نداشت.
در نهایت، در ۲۱ بهمن، کادرهایی از نیروی هوایی به حمایت از قیام ضدسلطنتی برخاستند و در ۲۲ بهمن، با حضور مردم و نیروهای انقلابی، انقلاب ضدسلطنتی در یک قیام مسلحانه ۲۴ ساعته به پیروزی رسید و حکومت سلطنتی موروثی برای همیشه در ایران برچیده شد.
ظهور دیکتاتوری مذهبی و سرکوب مجدد
۲۲ بهمن، سالروز انقلاب ضدسلطنتی اما با ظهور دیکتاتوری مذهبی و سرکوب مجدد خمینی و آخوندها همراه شد؛ بنا بر ماهیت ارتجاعی خود، تاب آزادی مردم ایران را نداشتند. تنها دو تا سه روز پس از پیروزی انقلاب، با اعمال حجاب اجباری و سرکوب آزادیها، ماهیت فاشیستی خود را نشان دادند. با وجود کوتاه آمدن گروههای مختلف، بخصوص سازمان مجاهدین، برای حفظ حداقل آزادیها، خمینی در ۳۰ خرداد یک تظاهرات ۵۰۰ هزار نفره را با مسلسل سرکوب کرد.
مبارزه مستمر سازمان مجاهدین خلق
مبارزه مستمر سازمان مجاهدین خلق از سال ۱۳۶۰ تاکنون، سازمان مجاهدین همواره در برابر هیولای فاشیسم مذهبی ایستادگی کرده است؛ گاه با تیمهای عملیاتی در داخل ایران، گاه با تشکیل ارتش آزادیبخش در نوار مرزی، و گاه با آموزش نیروهای شورشی در داخل کشور. این نیروها نقش محوری در قیامهای ۹۶، دیماه ۹۸، و مهسا، و بهویژه قیام دیماه ۱۴۰۴ داشتند، جایی که مردم ایران بنا بر گزارش رسانههای بینالمللی بین ۲۰ تا ۴۰ هزار شهید برای دستیابی به آزادی تقدیم کردند.
ادامه راه آزادی با وجود همه سرکوبها، آتش قیام و انقلاب ضدسلطنتی خاموش نشده است. ققنوسوار، این انقلاب در فرازهای جدید، برای رسیدن به یک جمهوری دمکراتیک و سکولار، همراه با شورشگران و کانونهای مقاومت، راه خود را به سوی بهاران آزادی باز خواهد کرد. همانگونه که در شعر عربی آمده است: «وقتی ملتی آزادی را بخواهد، بر آزادی است که بر آنها بتابد».
با وجود همه سرکوبها، آتش قیام و انقلاب ضدسلطنتی نه خاموش شده و نه خاکستر شده، بلکه ققنوسوار این انقلاب در فرازهای جدید، برای رسیدن به یک جمهوری دمکراتیک و سکولار، همراه با شورشگران و کانونهای شورشی، راه خود را به سوی بهاران آزادی باز خواهد کرد. همانگونه که در شعر عربی آمده است: «إِذا الشَّعْبُ يوماً أرادَ الحياةَ فلا بُدَّ أنْ يَسْتَجيبَ القدرْ».
اگر روزی مردم آرزوی زندگی کنند، سرنوشت قطعاً باید پاسخ دهد.
عباس تبریزی
بیشتر بخوانید:
۲۶ دیماه؛ فرار شاه، پایان دیکتاتوری سلطنتی و آغاز یک تراژدی تاریخی دیگر
منابع پیشنهادی
- Encyclopedia Britannica: Iranian Revolution
- BBC Persian: تاریخچه انقلاب ایران
- Iran Human Rights Organization
- Encyclopædia Iranica: Modern Iran
- سایت کالج آزادی در شبکههای اجتماعی:اینستاگرام / تلگرام / یوتیوب
لطفا نظراتتان را در کامنت با ما به اشتراک بگذارید
