قطع ناگهانی مصاحبه محمدباقر قالیباف از تلویزیون ایران، بحثهای گستردهای درباره شکاف در ساختار قدرت و بحران جانشینی در حکومت ایران ایجاد کرده است. گزارش کامل و تحلیلی.
قطع مصاحبه قالیباف: نشانهای از شکاف در حکومت ایران در سایه بحران جانشینی ولی فقیه و تشدید بحرانها در رأس حاکمیت دیکتاتوری مذهبی را بخوبی نشان میدهد.
گزارش سیاسی در تهران، تیر ۱۴۰۵، قطع مصاحبه قالیباف از تلویزیون در بستر بحران جانشینی پس از ترور علی خامنهای
چکیده
مصاحبه ضبطشده محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و رئیس هیئت مذاکرهکننده ایران، که قرار بود از شبکه خبر صداوسیما پخش شود، در میانه برنامه بهطور ناگهانی و بدون توضیح قطع شد.
این رویداد که ابتدا در شب سهشنبه ۹ تیر رخ داد، بازتاب گستردهای در رسانههای داخلی ایران یافت و به دلیل تناقض میان بیانیه رسمی مرکز رسانه مجلس و آنچه در عمل پخش شد، پرسشهایی درباره وجود اختلافنظر در نهادهای حاکمیتی ایران بر سر نحوه اطلاعرسانی درباره توافق ایران و آمریکا مطرح کرده است.
قطع ناگهانی مصاحبه قالیباف از تلویزیون در شبکه خبر و آغاز ابهامات رسانهای
به گزارش مرکز رسانه مجلس، فایل ضبطشده گفتوگوی قالیباف با شبکه خبر بیش از دو ساعت پیش از زمان پخش تحویل صداوسیما شده بود، اما پخش آن در میانه برنامه متوقف شد.
این مرکز اعلام کرد در راستای اجرای فرمان رهبری درباره پیگیری شروط یادداشت تفاهم اسلامآباد، قالیباف گفتوگویی تبیینی با هماهنگی صداوسیما انجام داده بود که بیش از دو ساعت پیش از زمان پخش تحویل آن سازمان شده، اما پخش آن از میانه متوقف شده است.
در ادامه بیانیه، مرکز رسانه مجلس با لحنی انتقادی یادآور شد که از آنجا که گفتوگو ضبطی بوده، وظیفه مسئولان صداوسیما این بود که در صورت تصمیم به عدم پخش بخشی از آن، موضوع را با این مرکز هماهنگ کنند.
صداوسیما در واکنش اولیه به پیگیری خبرنگاران، توضیح مبهمی ارائه داد؛ به گزارش همشهریآنلاین، این سازمان اعلام کرد بخش دوم گفتوگو شامگاه چهارشنبه پخش خواهد شد و این موضوع در پایان برنامه بهصورت زیرنویس نیز اطلاعرسانی شده بود.
در گزارشی دیگر از فرارو آمده که صداوسیما رسماً اعلام کرد فایل ضبطشده مصاحبه در شب نخست «مشکل» داشته، اما نسخه کامل آن در شب بعد پخش خواهد شد.
بر اساس گزارش تابناک، لحظه قطع پخش با بخشی از گفتوگو همزمان بود که قالیباف به توافق دولت رئیسی با آمریکا برای مبادله داراییهای بلوکهشده ایران در ازای خرید گندم و غلات اشاره کرده بود.
در گزارشی دیگر از اقتصادنیوز نیز آمده که حدود بیست دقیقه از مصاحبه که به نحوه آزادسازی داراییهای ایران و پیشینه گشایش اعتبارات اسنادی (السی) در لندن طی پانزده سال گذشته مربوط میشد، پخش نشد.
در بخش دیگری از همین گفتوگو که بعداً افشا شد، قالیباف این تفاهمنامه را «سند شکست آمریکا» و «قدرت جمهوری اسلامی» توصیف کرده بود.
روزنامه دنیای اقتصاد نیز به نقل از رسانه «انتخاب» گزارش داد که صداوسیما دقیقاً در لحظهای مصاحبه را قطع کرد که قالیباف به توافق ناکام دولت رئیسی با آمریکا برای انتقال شش میلیارد دلار از داراییهای ایران از کره جنوبی به قطر، برای مصارف بشردوستانه، اشاره داشت.
چه موضوعاتی از مصاحبه قالیباف حذف شد؟ جزئیات رسمی مجلس
پس از تماسهای مکرر مخاطبان و پیگیری خبرنگاران، مرکز رسانه مجلس فهرستی از موضوعاتی را که در قطع مصاحبه قالیباف از تلویزیون مطرح شده بود منتشر کرد.
بر اساس این بیانیه، این بخش شامل به ادعای «کذب» بازرسی آژانس بینالمللی انرژی اتمی از تأسیسات ایران، جزئیات پیگیری آزادسازی داراییهای بلوکهشده، اعتبار سیصد میلیارد دلاری بازسازی مندرج در متن تفاهمنامه، روشنگری درباره ادعاهای دونالد ترامپ و تبیین پیام راهبردی رهبر جمهوری اسلامی در ۲۸ خرداد بود.
خبرگزاری یورونیوز فارسی که این رویداد را نیز پوشش داده، یادآور شد که این نخستینبار نیست که چنین اتفاقی رخ میدهد؛ پیشتر نیز سخنان محمود نبویان، نایبرئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس، در شبکه خبر قطع شده و آن ماجرا به استعفای یکی از مدیران ارشد صداوسیما و واکنشهای سیاسی گسترده منجر شده بود.
آنچه از گفتوگوی قالیباف روی آنتن رفت
بخشهایی از گفتوگو که در نهایت روی آنتن رفت، عمدتاً به دفاع قالیباف از تفاهمنامه و انتقاد از مخالفان داخلی مذاکرات اختصاص داشت. به گزارش فرارو، رئیس مجلس در این بخش با اشاره به کسانی که سخنان ترامپ را باور میکنند از آنان خواست تا دستکم یکبار نیز سخن همکیشان خود را بشنوند، و همچنین گفت بهخاطر اختلافات سیاسی با شخص او نباید حقوق ملت پایمال شود.
در همین گفتوگو، قالیباف با اشاره به دستاوردهای اقتصادی توافق، اعلام کرد از زمان لغو محاصره دریایی آمریکا در تنگه هرمز تاکنون بیش از چهل میلیون بشکه نفت صادر شده است. یورونیوز در ادامه گزارش خود میافزاید که منتقدان توافق بر این باورند ایران بدون کسب امتیاز ملموسی از تفاهمنامه با آمریکا، به سرعت اقدام به بازگشایی تنگه هرمز و از سرگیری صادرات نفت از این آبراه راهبردی کرده است.
واکنشهای تند سیاسی و رسانهای به قطع مصاحبه قالیباف از تلویزیون
این رویداد بازتاب چشمگیری در طیفهای مختلف سیاسی ایران داشت. فرارو در گزارشی با عنوان «دم خروس صدا و سیما یک بار دیگر بیرون زد» نوشت که قطع ناگهانی این گفتوگو بار دیگر پرسشهایی را درباره مرز میان رسانه ملی و منافع جناحی زنده کرده است. برخی تحلیلها این اقدام را نوعی انحصارگرایی جناحی و خودزنی رسانهای در یکی از حساسترین مقاطع سیاسی کشور توصیف کردند.
صادق خرازی، دیپلمات باسابقه اصلاحطلب، نیز در واکنشی کوتاه اما تند، صداوسیما را در این ماجرا بازنده دانست. او در واکنش به قطع مصاحبه قالیباف گفت که این اقدام «قافیه را باخته» است. در مقابل، برخی رسانههای اصولگرا این اقدام صداوسیما را نیز به چالش کشیدند؛ به گزارش فرارو، یک رسانه اصولگرا با اشاره به پخش کامل سخنان نبویان در برنامهای دیگر پرسید چرا امکان حل اختلافات پشت صحنه فراهم نشد، در حالی که نطق دیگری از سوی مسعود پزشکیان بهطور کامل روی آنتن رفته بود.
روزنامه کیهان نیز با رویکردی متفاوت، از زاویه محافظهکارانه به کل روند تفاهمنامه تاخت و مدعی شد تفاهمنامه اسلامآباد در لایههای پنهان خود طرحی برای فریب است که در اتاقهای فکر واشنگتن و تلآویو طراحی شده است.
قطع مصاحبه در بستر بحران جانشینی و شکاف در ساختار قدرت ایران
برای فهم دقیقتر این رویداد رسانهای، باید آن را در بستر تحولات کلانتری قرار داد که از اسفند ۱۴۰۴ ساختار قدرت در ایران را دگرگون کرده است.
سید علی خامنهای، ولی فقیه نظام، در ۹ اسفند ۱۴۰۴ در حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به «بیت رهبری» در تهران کشته شد. این حمله در جریان سلسلهای از ضربات موشکی اسرائیل رخ داد که با هدف حذف مقامات عالیرتبه ایرانی و بر پایه اطلاعاتی از سازمان سیا درباره مکان چند تن از رهبران کشور طراحی شده بود.
از آنجا که قرار بر این بود که در این حکومت هیچگاه جانشین رسمی از پیش تعیینشدهای نداشت، پس از این رویداد یک شورای موقت ، متشکل از رئیسجمهور، رئیس قوه قضائیه و یک فقیه شورای نگهبان حکومت، عهدهدار وظایف حکومتی شد تا مجلس خبرگان تصمیم نهایی را بگیرد.مجلس خبرگان هم اعلام کرد که با وجود شرایط جنگی و تهدیدهای امنیتی، بهسرعت اجلاس فوقالعادهای برای تعیین رهبر جدید برگزار کرده است.
سرانجام در نیمهشب ۱۷ به ۱۸ اسفند ۱۴۰۴، سید مجتبی خامنهای، فرزند علی خامنهای، بهعنوان سومین ولی فقیه فاشیسم مذهبی برگزیده شد. مجلس خبرگان در ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ پسر خامنهای، مجتبی، را بهعنوان جانشین او انتخاب کرد.
این انتصاب اما با ابهامهای جدی همراه بوده است: مجتبی خامنهای در همان حمله هوایی که پدرش، خواهر و همسرش را کشت مجروح شد و از آن پس با غیبت طولانیمدت از انظار عمومی، پرسشهایی درباره وضعیت جسمانی و توانایی او برای اداره کشور در شرایط جنگی برانگیخته است.
مهمتر از ابهام سلامتی ولی فقیه جدید، منابع خبری وضعیت کنونی قدرت در ایران را چنین توصیف میکند: در پی کشته شدن رهبران ارشد و غیبت مجتبی خامنهای از انظار عمومی، ساختار قدرت در ایران عملاً به سپاه پاسداران منتقل شده و نظام از یک حکومت مذهبی به مدلی شبیه حکومت نظامی تغییر یافته است.
در همین گزارش بهصراحت به شکافی اشاره شده که مستقیماً به موضوع این گزارش مربوط است: مذاکرات با آمریکا در فروردین ۱۴۰۵ شکاف میان نهادهای دولتی و نهادهای امنیتی کشور را عمیقتر کرده، در حالی که رهبری مشخصی برای تصمیمگیری وجود ندارد.
به گفته یک مقام آمریکایی، «نمیدانیم چه کسی در ایران مسئول است، خودشان هم نمیدانند».
این تحلیل صراحتاً میافزاید که محمدباقر قالیباف از روند مذاکرات دفاع کرده، در حالی که فرماندهان و چهرههای نزدیک به سپاه پاسداران، از جمله احمد وحیدی، با آن مخالفاند، و غیبت مجتبی خامنهای خلأیی در رهبری ایجاد کرده که به تشدید همین شکافها انجامیده است.
آیا قطع مصاحبه قالیباف از تلویزیون یک تصمیم رسانهای بود یا نشانه شکاف قدرت؟
با در نظر گرفتن این زمینه، قطع ناگهانی مصاحبه قالیباف را میتوان نه یک حادثه فنی منزوی، بلکه یکی از نشانههای ملموس همان شکاف ساختاری تفسیر کرد که در تحلیلهای موجود میان «تیم مذاکرهکننده دولتی» (که قالیباف در رأس آن قرار دارد) و «جناحهای امنیتی-نظامی نزدیک به سپاه» توصیف شده است تفسیر کرد. چند نکته این تفسیر را تقویت میکند:
– موضوع بخش حذفشده:
آنچه از پخش حذف شد دقیقاً حساسترین بخشهای مذاکرات با آمریکا بود – از آزادسازی داراییهای بلوکهشده تا پاسخ به ادعاهای بازرسی هستهای – یعنی همان محورهایی که به گفته منابع، محل اختلاف میان دولت و نهادهای امنیتی است.
– جایگاه صداوسیما:
صداوسیمای حکومتی بهطور سنتی زیر نظارت مستقیم دفتر رهبری اداره میشود، نه دولت یا مجلس. بنابراین تصمیم به قطع پخشِ گفتوگویی که از پیش با هماهنگی همان سازمان ضبط و تحویل داده شده بود، در غیاب هرگونه توضیح فنی قانعکنندهای، این احتمال را مطرح میکند که این تصمیم از سطحی بالاتر از مدیریت اجرایی شبکه خبر گرفته شده باشد؛ نکتهای که خود مرکز رسانه مجلس نیز با گلایه از «عدم هماهنگی» به آن اشاره کرد.
-
سابقه مشابه:
- قطع سخنان محمود نبویان، از منتقدان مذاکرات، در همان شبکه، نشان میدهد کنترل روایت رسمی درباره تفاهمنامه در حال حاضر دستخوش کشمکش است و صداوسیما در هر دو جهت (له و علیه دولت) دست به حذف محتوا میزند – رفتاری که با یک تصمیم اداری واحد و منسجم همخوانی ندارد و بیشتر به رقابت چند مرکز قدرت شبیه است.
آنچه بهطور مستند در دسترس است، همان خلأ رهبری و رقابت نهادی گستردهتری است که چندین منبع توصیف کردهاند؛ اتصال مستقیم این خلأ به تصمیم مشخص قطع پخش این مصاحبه، در حال حاضر در حد یک تحلیل قابلدفاع باقی میماند،
به بیان دیگر: زمینه (بحران جانشینی، غیبت ولی فقیه جدید از انظار عمومی، انتقال عملی قدرت به نهادهای امنیتی، و اختلاف آشکار میان قالیباف و چهرههایی مانند احمد وحیدی) بهخوبی مستند است و چارچوب معناداری برای تفسیر شکاف میان سران حکومت فراهم میکند.
عباس تبریزی
