تورم در ایران در سال ۱۴۰۵ به سطوح بیسابقهای رسیده است. افزایش قیمت مواد غذایی، خرید قسطی اقلام ضروری، رونق بازار کالاهای دستدوم و تشدید بحران معیشتی، زندگی میلیونها خانوار ایرانی را تحت تأثیر قرار داده است.
تورم در ایران و تغییر سبک زندگی خانوارها
تورم شدید و مداوم در ایران، الگوی زندگی و خرید خانوارها را بهطور اساسی تغییر داده است. تورم در ایران که طی سالهای اخیر روندی فزاینده داشته، اکنون بسیاری از خانوادهها را ناچار کرده برای تأمین نیازهای اولیه مانند مواد غذایی، لبنیات، روغن و اقلام بهداشتی به خرید قسطی روی بیاورند و برای تهیه کالاهای بادوام به بازار دستدوم پناه ببرند. فشار اقتصادی ناشی از تورم بالا، کاهش ارزش ریال، تحریمها و اثرات جنگهای اخیر، این پدیده را به بخشی از زندگی روزمره مردم تبدیل کرده است.
آمار رسمی تورم در ایران؛ ارقام نگرانکننده در سال ۱۴۰۵
طبق گزارشهای مرکز آمار ایران و بانک مرکزی در سال ۱۴۰۵ (۲۰۲۶):
- تورم نقطهبهنقطه (فروردین و اردیبهشت ۱۴۰۵): حدود ۶۷ تا ۷۳.۵ درصد.
- تورم سالانه (۱۲ ماه منتهی به فروردین و اردیبهشت): حدود ۵۰ تا ۵۳.۹ درصد.
- تورم مواد غذایی: بسیار بالاتر از میانگین عمومی و در برخی ماهها بین ۱۰۵ تا ۱۱۵ درصد گزارش شده است.
اقلامی مانند روغن، برنج، گوشت، لبنیات، تخممرغ و نان از بیشترین افزایش قیمتها برخوردار بودهاند. برخی گزارشها افزایش قیمت روغن را تا ۲۰۰ الی ۳۰۰ درصد برآورد کردهاند. در نتیجه، تورم در ایران به یکی از مهمترین عوامل کاهش قدرت خرید خانوارها تبدیل شده است.
بانک جهانی و دیگر نهادهای بینالمللی نیز ایران را در میان کشورهایی با بالاترین نرخ تورم غذایی قرار دادهاند. کارشناسان معتقدند علاوه بر عوامل خارجی، مشکلات ساختاری اقتصاد ایران نیز در تشدید این وضعیت نقش مهمی دارند.
خرید قسطی: از لوازم خانگی به مواد غذایی روزانه
فروشگاههای زنجیرهای، سوپرمارکتها و حتی خردهفروشیها طرحهای قسطی برای بستههای سوپرمارکتی، لبنیات، شویندهها و اقلام بهداشتی عرضه میکنند. پرداخت در چند قسط بدون نیاز به ضامن یا وثیقه سنگین، حالا برای نیازهای روزمره رایج شده است.
- کارشناسان اقتصادی این را نشانه کاهش شدید قدرت خرید نقدی و عمیقتر شدن بحران معیشتی میدانند.
- گزارشها از رشد ۱۲۵ درصدی خرید قسطی آنلاین در برخی پلتفرمها خبر میدهند. حتی قصابیها و فروشگاههای محلی هم گوشت یا اقلام پایه را قسطی میفروشند.
- این پدیده از سالهای قبل وجود داشته (مانند طرحهای اعتباری برای مواد غذایی در ۱۴۰۲-۱۴۰۳)، اما در ۱۴۰۵ به دلیل تورم تشدیدشده، گستردهتر شده است.
تحلیلگران میگویند هزینه مسکن، خوراکیها و خدمات بخش عمده درآمد خانوادهها را میبلعد و بسیاری را به حاشیه فقر هل داده است.
تورم در ایران و گسترش خرید قسطی مواد غذایی
فروشگاههای زنجیرهای، سوپرمارکتها و حتی خردهفروشیهای محلی طرحهای متنوعی برای خرید قسطی مواد غذایی، لبنیات، شویندهها و اقلام بهداشتی ارائه میکنند. پرداخت چندمرحلهای بدون نیاز به ضامن یا وثیقه سنگین اکنون برای کالاهای روزمره نیز رایج شده است.
- کارشناسان اقتصادی این روند را نشانه کاهش شدید قدرت خرید نقدی میدانند.
- برخی گزارشها از رشد ۱۲۵ درصدی خرید قسطی آنلاین خبر میدهند.
- حتی قصابیها و فروشگاههای محلی نیز فروش گوشت و اقلام اساسی را بهصورت اقساطی انجام میدهند.
اگرچه خرید اعتباری مواد غذایی در سالهای گذشته نیز وجود داشت، اما تورم در ایران طی سال ۱۴۰۵ این پدیده را به شکلی بیسابقه گسترش داده است. بسیاری از خانوادهها اکنون بخش عمده درآمد خود را صرف خوراک، مسکن و خدمات ضروری میکنند.
رونق بازار کالاهای دستدوم در سایه تورم در ایران
همزمان با افزایش قیمت کالاهای نو، بازار لوازم دستدوم نیز رشد چشمگیری را تجربه کرده است. لوازم خانگی، مبلمان، لپتاپ، تلفن همراه و حتی پوشاک دستدوم با استقبال بیشتری مواجه شدهاند.
- فروشندگان از افزایش تقاضا بین ۴۰ تا ۶۰ درصد خبر میدهند.
- پلتفرمهایی مانند دیوار و شیپور مملو از آگهیهای خرید و فروش کالاهای کارکرده هستند.
- این روند اکنون در شهرهای کوچک و مناطق روستایی نیز مشاهده میشود.
کارشناسان معتقدند رونق بازار دستدوم یکی از پیامدهای مستقیم تورم در ایران و کاهش توان مالی خانوارها برای خرید کالاهای جدید است.
عوامل تشدیدکننده تورم در ایران
تأثیر تحریمها و تنشهای منطقهای
اختلال در تجارت خارجی، افزایش هزینههای حملونقل، رشد قیمت انرژی و کاهش ارزش پول ملی از جمله عواملی هستند که فشار تورمی را افزایش دادهاند. برخی پیشبینیها حتی از کوچکتر شدن اقتصاد ایران در سال ۲۰۲۶ خبر میدهند.
افزایش نابرابری اجتماعی
تورم غذایی بیشترین فشار را بر دهکهای کمدرآمد و ساکنان مناطق روستایی وارد کرده است. در بسیاری از مناطق، خانوارها ناچار به حذف یا کاهش مصرف برخی مواد غذایی شدهاند.
سیاستهای حمایتی دولت
دولت با اجرای طرحهایی مانند اعتبار خرید کالا از محل یارانههای آینده تلاش کرده بخشی از فشار معیشتی را کاهش دهد، اما منتقدان این اقدامات را ناکافی میدانند و معتقدند راهحل اصلی در اصلاح ساختارهای اقتصادی نهفته است.
بحران معیشت در ایران و خطر انفجار اجتماعی
تورم در ایران؛ پیامد سیاستهای تنشآفرین و بنبست اقتصادی
در شرایطی که ایران همچنان در وضعیت «نه جنگ، نه صلح» به سر میبرد، بسیاری از تحلیلگران اقتصادی و منتقدان حکومت معتقدند سیاستهای منطقهای جمهوری اسلامی، تنشهای مستمر با غرب و ناتوانی در عادیسازی روابط خارجی، نقش مهمی در تشدید بحران اقتصادی کشور ایفا کردهاند. از نگاه این تحلیلگران، افزایش تحریمهای آمریکا، محدود شدن دسترسی ایران به بازارهای جهانی، کاهش سرمایهگذاری خارجی و تداوم بیثباتی سیاسی، اقتصاد کشور را در چرخهای از رکود و تورم مزمن گرفتار کرده است.
منتقدان بر این باورند که بخش مهمی از فشار اقتصادی کنونی نه صرفاً حاصل عوامل خارجی، بلکه نتیجه سالها سوءمدیریت، کسری بودجه مزمن، رشد نقدینگی، فساد ساختاری و اولویت دادن به سیاستهای ایدئولوژیک و منطقهای بر توسعه اقتصادی و رفاه شهروندان است. در چنین شرایطی، بدون تغییرات بنیادین در سیاستهای داخلی و خارجی، کنترل تورم و بازگشت ثبات اقتصادی دور از دسترس به نظر میرسد.
تورم در ایران دیگر تنها یک شاخص اقتصادی نیست؛ بلکه به نمادی از فرسایش معیشت میلیونها شهروند تبدیل شده است. از خرید قسطی نان، روغن و سایر اقلام ضروری گرفته تا گسترش بازار کالاهای دستدوم، نشانههای بحران در زندگی روزمره مردم آشکار است. بسیاری از خانوادهها که زمانی قادر به تأمین نیازهای خود از طریق درآمد ماهانه بودند، اکنون برای تهیه ابتداییترین کالاهای مصرفی با مشکلات جدی روبهرو هستند.
به اعتقاد منتقدان حکومت، روی آوردن گسترده خانوارها به خریدهای قسطی و کالاهای کارکرده تنها یک واکنش اقتصادی به گرانی نیست؛ بلکه بازتاب مستقیم کاهش قدرت خرید، سقوط ارزش پول ملی و پیامد سیاستهایی است که ایران را در انزوای بینالمللی و بحران دائمی قرار دادهاند. در نتیجه، آثار این وضعیت تنها در سفره مردم دیده نمیشود، بلکه پیامدهای اجتماعی، روانی و انسانی آن نیز هر روز عمیقتر شده و شکاف میان جامعه و ساختار حاکم را افزایش داده است.
عباس تبریزی
- سایت کالج آزادی در شبکههای اجتماعی:اینستاگرام / تلگرام / یوتیوب
لطفا نظراتتان را در کامنت با ما به اشتراک بگذارید.
