راه حل سوم چیست؟ تنها مسیر عبور از جنگ و مماشات و استقرار دموکراسی در ایران

راه حل سوم چیست؟ بررسی تنها مسیر عبور ایران از استبداد؛ نه جنگ خارجی، نه مماشات سیاسی، بلکه اتکا به مردم و مقاومت سازمان‌یافته.

فهرست مطالب مقاله

راه حل سوم چیست؟ کالبدشکافی آن و چرایی به ثمر نرسیدن دمکراسی در ایران

در حالی که دهه‌هاست جغرافیای سیاسی ایران میان دوگانه‌ی کاذب «جنگ خارجی» و «مماشات دیپلماتیک» گرفتار شده، تحولات اخیر و قیام‌های پی‌درپی، ضرورت بازخوانی یک «راه سوم» را پیش رو نهاده است.

اکنون که حتی حامیان سنتی اصلاحات ساختاری به بن‌بست تاریخی این مسیر اعتراف کرده‌اند، پرسش‌هایی بنیادین در کانون تحلیل‌های سیاسی قرار گرفته است: چرا استراتژی تغییر از درون به شکستی محتوم انجامید؟ نقش سیاست مماشات در تثبیت ارگان‌های سرکوب چیست؟

چرا در فضای پس از لیست‌گذاری تروریستی سپاه، به‌رسمیت شناختن حق نبرد جوانان شورشگر، نه یک گزاره‌ی حقوقی، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای استقرار دموکراسی است؟

فروپاشی پارادایم اصلاح‌طلبی و ظهور واقعیت قیام

برای سالیان متمادی، بدنه‌ی وسیعی از تکنوکرات‌ها و جریان‌های موسوم به اصلاح‌طلب، بقای سیستم را به وعده‌ی تغییرات تدریجی گره زده بودند. اما امروز، اعتراف صریح این جریان‌ها به بن‌بست اصلاحات، بیش از آنکه یک موضع‌گیری سیاسی باشد، یک «بیانیه‌ی ورشکستگی تاریخی» است.

قیام دی‌ماه ۱۴۰۴، پاسخی هستی‌شناختی به معمای تغییر در ایران بود. این خیزش نشان داد که علیرغم سرکوب عریان و سیستماتیک، پتانسیل شکل‌گیری یک «قیام انبوه» در هم‌افزایی با یک «نیروی سازمان‌یافته» نه تنها ممکن، بلکه تنها متغیر تعیین‌کننده است. در واقع، قیام دی‌ماه نقطه‌ی پایان بر اسطوره‌ی «ثبات پایدار استبداد» بود و ثابت کرد که سازمان‌یافتگی می‌تواند از سد ارعاب پلیسی عبور کند.

خسارت‌های راهبردی سیاست مماشات

سیاست مماشات (Appeasement) که دهه‌ها از سوی دولت‌های غربی دنبال شد، همواره به مثابه سدی در برابر اراده‌ی تغییر عمل کرده است. نگاهی به دو دهه‌ی گذشته فاش می‌کند که چگونه این سیاست، به قیمت سرکوب آلترناتیو مشروع، راه را برای فاشیسم دینی هموار کرد.

برچسب‌های تروریستی بر مجاهدین در دهه‌های گذشته -که صرفاً با هدف جلب رضایت رژیم ایران انجام شد و بمباران مراکز ارتش آزادی‌بخش در سال ۲۰۰۳، نمونه‌هایی از خطاهای فاحش استراتژیک است.

در حالی که آن نیروی آماده می‌توانست سدی بزرگ در برابر دست‌اندازی‌های منطقه‌ای رژیم و عاملی برای سرنگونی فاشیسم دینی باشد، خلع سلاح آن نیرو، بزرگترین هدیه‌ی تاریخی به سپاه پاسداران بود. این تجربه ثابت کرد که هرگونه تلاش برای مدیریت استبداد دینی از طریق امتیاز دادن، تنها به جری‌تر شدن ارگان‌های سرکوب می‌انجامد.

جنگ خارجی یا قیام سازمان‌یافته؛ رد گزینه‌های غیردموکراتیک

تجربیات تلخ دهه‌های اخیر در خاورمیانه به خوبی نشان داده است که دخالت نظامی خارجی نه تنها قادر به تأسیس یک نظام دموکراتیک نیست، بلکه اغلب به ویرانی زیرساخت‌های ملی و برآمدن هرج‌ومرج منجر می‌شود. از سوی دیگر، مماشات نیز عملاً به بازتولید فاشیسم کمک می‌کند.

بنابراین، «راه سوم» که بیش از دو دهه پیش از جانب مریم رجوی در پارلمان اروپا مطرح شد، امروز به تنها گزینه‌ی واقع‌بینانه بدل شده است: سرنگونی رژیم به دست مردم و مقاومت سازمان‌یافته. این مسیر، از یک سو بر عاملیت (Agency) مردم ایران تأکید دارد و از سوی دیگر بر ضرورت وجود آلترناتیو دموکراتیک انگشت می‌گذارد که مانع از فروپاشی شیرازه‌ی کشور پس از سقوط شود.

گذار از لیست‌گذاری به مشروعیت دفاع مشروع

نامگذاری تروریستی سپاه پاسداران، گامی ضروری اما متأخر در جهت گسست از سیاست مماشات بود. با این حال، لیست‌گذاری به تنهایی پایان کار نیست. اکنون که هویت تروریستی بازوی اصلی سرکوب توسط جامعه‌ی جهانی پذیرفته شده است، گام منطقی بعدی، به‌رسمیت شناختن «نبرد مشروع» مردم ایران است.

مقاومت سازمان‌یافته و جوانان شورشگر، در میدان عمل با نیرویی روبه‌رو هستند که اکنون به طور رسمی «تروریست» شناخته می‌شود. لذا، تقابل این جوانان با سپاه، دیگر نه یک آشوب، بلکه نبردی برای آزادی و دفاع از حقوق بنیادین بشر است.

به‌رسمیت شناختن بین‌المللی این نبرد، به معنای مشروعیت بخشیدن به اراده‌ی ملتی است که می‌خواهد سرنوشت خود را بدون دخالت خارجی و بدون استیصال داخلی رقم بزند.

<br />

مقاومت سازمان‌یافته؛ پاسخ نهایی به بحران ایران

بحران ایران نه از طریق صندوق‌های رأی مهندسی‌شده حل می‌شود و نه از طریق موشک‌های خارجی. حل مسأله‌ی ایران در گرو پیوند میان «حقانیت مقاومت» با «قدرت سازمان‌یافته» است.

لیست‌گذاری سپاه، انسجام سیستم نظام را در هم شکسته و بعد از جنگ اخیر و کشته شدن علی خامنه‌ای ولی فقیه ارتجاع مذهبی و اکثر فرماندهان سپاه و مناقشاتی که رژیم با بستن تنگه هرمز و بحران انرژی در جهان آفریده، اکنون نوبت به آن رسیده است که جهان، نبرد جوانان شورشگر را به عنوان ابزار جراحی جراحت استبداد به‌رسمیت بشناسد.

ایران آینده، نه از دل مماشات‌های پنهانی، بلکه از بطن این مقاومت سازمان‌یافته متولد خواهد شد؛ ایرانی که در آن، صلح و آرامش منطقه‌ای محصول یک دموکراسی ریشه‌دار و حاصل از اراده‌ی مردم است، نه محصول توافق‌های موقت با یک رژیم بحران‌زیست و این بهترین تضمین صلح برای خاورمیانه و جهان است.